Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog

La vertat subre la mòrt de Ricard Còr de Leon a Chalús, en 1199

   Se tracha d'un libre, o puslèu, coma se disiá a l'epòca, d'un memòri istoric. Aqueste es un memòri long de l'abat Francés Arbelòt publicat en 1878. L'eclesiastic (1816-1900) es estat un dels mai erudits demest los istorians lemosins del sègle XIXen. Fa partida d'aqueles nombroses istorians occitans que dins mantunas regions, non solament èran capables de legir lo latin, mas tanben de deschifrar sens dificultat los pargamins. Èran de vertadièrs cartistas. Çò que lor permetiá d'aver accès a de documents de primièra man e de publicar mantunas monografias sus mantunes sicuts. Qualques còps descobriguèron de cronicas que venguèron tòrcer lo còl a d'unas legendas. Çò qu'es presentament lo cas per aqueste obratge. Se dirà pas jamai pro çò que l'istòria nacionala occitana deu a n'aquesta generacion d'erudits dels dos sègles passats.

   Francés Arbelòt s'èra mainat que, tocant la mòrt de Ricard Còr de Leon, fins a la segonda part del sègle XIXen, totes los istorians angleses o continentals (franceses e occitans) reprenián sistematicament una sola e unenca sorga qu'èra un tèxte de l'anglés Rogièr de Hoveden. Una cronica que segon Francés Arbelòt es una "narracion defectuosa", claufida de "colors dramaticas". A partir de tèxtes escriches per de contemporanèus de Ricard Còr de Leon, l'istorian lemosin a volgut restablir la vertat istorica sus la mòrt del rei occitan d'Anglatèrra. Entre maitas causas volguèt restablir la vertat sus lo nom, l'identitat, del balestrièr que nafrèt a mòrt Ricard Còr de Leon e tanben sus las rasons del sètge de Chalús pel rei.

   Atal, los que coma ieu son pas d'especialistas d'aquela temporada istorica, aprendrán que lo balestrièr a l'origina de la mòrt de Ricard Còr de Leon es pas Bertrand de Gordon, coma o aviá portat Rogièr de Hoveden, mas un chivalièr de paura linhada del nom de Pèire Basili. Èra chivalièr de l'ostal del vescomte Ademar de Lemòtges. Emai s'aqueste restabliment de vertat istorica cambia pas grand causa als faches guerrièrs e politics de la pontanada, pasmens en istòria i a pas de detalh. D'alhors, se sap ben pro qu'es la pichona istòria que fa la granda, o puslèu que i a pas de granda istòria sens de pichonas e lo contrari.

   Per l'autor, Ricard Còr de Leon foguèt un personatge que se prestava a la legenda. Una destinada sus la quala l'imaginacion dels umans e dels pòbles brodèt de faches meravelhoses. Se Ricard Còr de Leon èra estat francés puslèu qu'occitano-anglés, es probable que del costat de París, coma per Joana d'Arc, n'aurián fach un sant.

   De Ricard Còr de Leon se poetizèt sos espets d'armas mas tanben totes los autres aspèctes de sa vida, e doncas fins a sa mòrt al combat. Se s'es talament escrich sus aquel prince chivalièr es mai que mai per çò qu'anguèt combatre en Tèrra Santa. Mas pas sonque ! Foguèt un personatge politic de primièr òrdre en Euròpa. Tant e plan que de tot çò que s'escriguèt a son prepaus, d'uèi encara d'istorians trabalhan a ne desembolhar lo vertadièr del fals. Es a n'aquel prètzfach qu'a fa fin del sègle XIXen francés Arbelòt s'atalèt. O faguèt per nòstre bèl profièch.

   De 150 paginas que fa lo volume dins la forma que li balhèron las Edicions dels Regionalismes, la mitat es presa per çò que l'autor sona amb rason "las pèças justificativas". Siá los tèxtes medievals originals en latin e occitan mas tanben, qualques còps lor traduccion en francés. L'autor ten imperativament a balhar las pròvas de sas conclusions. Atanben, en bon scientific, esita pas de ne porgir aitant coma li sembla necessari. Son trabalh va totjorn a l'essencial. Dins aqueste memòri, ges de circonvolucion inutila. N'Arbelòt es un cercaire precís e menimós.

   L'autor precisa, quand ne vira, que Ricard Còr de Leon èra poèta de lenga nòstra : "Ricard, qu'èra poèta a temps destorbe, e que s'ameritèt plan d'aver reng demest los trobadors, pendent sa captivitat compausèt un pichon poèma pro remarcable". dins aquel obratge que, tornem o dire, data de 1878, la lenga occitana èra alara dicha "lenga romana" en çò dels erudits : " Bondèl se metèt a cantar una cançon en lenga romana qu'aviá autrecòps compausada amb Ricard". A un autre moment Francés Arbelòt qualifica Gaucèlm Faidit de trobador lemosin de lenga romana. Balha un de sos poèmas tocant a la mòrt de Ricard Còr de Leon dins sa version originala e dins sa traduccion en francés. Aquí-ne, pels amators d'occitan medieval la primièra estròfa :

Fortz chausa es, que tot lo maior dan

E 'l maior dol, las ! qu'ieu ancmai agues,

E so don dei totz temps plaigner ploran,

M'aven a dir en chantan e retraire ;

Que selh qu'era de valor caps e paire

Lo rics valens, Richartz, reys dels Engles,

Es mortz, ai Dieu ! quals perd' e quals dans es !

Quant estrang mot, e quant greu per auzir !

Ben a dur cor totz hom qui 'l pot suffrir.

   Es de notar que Francés Arbelòt èra un òme de glèisa e que per el lo latin èra una lenga mestrejada. Talament plan que dins aqueste libre publica quasi in extenso sas sorgas. Aquò fa que, de gaire, la mitat del volume es en latin. Los que mestrejan aquesta lenga trobarán lor compte a crompar lo libre.

Pèire Rabasse

"La vérité sur la mort de Richard Cœur de Lion" de Francés Arbelòt. Edicions dels Régionalismes. Acabat d'imprimir en setembre de 2016. 150 paginas.

Abbé ARBELLOT

Abbé ARBELLOT

Tag(s) : #Tot en Oc, #Pèire Rabasse, #culture