Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog

Las quilhas de nòu, un espòrt a desvolopar

   I a pas de dobte possible. Se i a un espòrt tradicional occitan que s'es espandit sus la planeta tota, aquò's ben la petanca (de "pe tancat" coma cadun sap). Benlèu que s'aguèt lo succès que li coneissèm es tanben per çò que, o cal ben reconéisser, es mai un espòrt de léser que non pas una activitat plan fisica. Rai! Plan maites espòrts, gaire mai fisics, aguèron pas aquela reconeissença mondiala.

   A travèrs los sègles, l'engèni d'òc a produsit maites jòcs collectius e maites espòrts. Los teni pas totes de cap, mas pòdi atal citar en tauromaquia la corsa landesa e la corsa camarguesa. Demest los jòcs de quilhas i a, plan solide "las quilhas de nòu" en Gasconha, mentre que i a "las quilhas de uèit" en Roèrgue e las conmarcas limitròfas. N'i a benlèu maites que coneissi pas. Avem lo tambornet en Lengadòc-bas, un airal ont se practican tanben las ajustas. En Lengadòc-naut coneissem lo quilhon e autras menas de jòc al palet. Los vau pas passar totes, mas nòti qu'Occitània es rica d'un fum de jòcs de convivialitat. D'alhors, s'i fasèm pas mèfi, es un patrimòni cultural que risca de desaparéisser. Urosament, de mercés a la publicacion d'aqueste obratge, Joan Bonamaison e las edicions dels Regionalismes contribuisson a la promocion de las quilhas de nòu.

   Amb l'espelida de la premsa a tiratge bèl e sa difusion ; tre la debuta del sègle passat o a la fin del precedent, d'espòrts venguts d'oltra-Canal (rugbí, fotbòl, handbòl, basquet, etc…), foguèron popularizats. Atanlèu, los jòcs e divertiments nòstres se son, pauc a cha pauc, escantits. Ça que là, dins aquel domèni coma dins plan maites, la resistància occitana s'es organizada e los Occitans contunhan de luchar per salvar çò qu'o pòt èsser. De federacions se son creadas per cada espòrt tradicional, o per cada familha d'espòrts. Es lo cas de la Federacion de las quilhas que recampa totes los mòdes de jòcs dins la meteissa entitat.

   Joan Bonamaison es bearnés de soca vièlha. Adoncas podiá pas, a un moment o a un autre, tombar pas sus de quilhaires. De quilhaires de nòu plan solide (inutil d'o tornar precisar a cada còp tan sembla evident qu'en Bearn se coneis pas qu'aqueste jòc de quilhas). L'autor es un òme que parla e escriu correntament la lenga. Çò que nos val d'aver d'uèi aquel libre bilingüe tocant l'istòria e la practica de las quilhas de nòu. D'alhors lo libre se seriá pogut passar del francés tant es vertat que tot lo vocabulari del jòc es estat fargat en occitan. Cossí se seriá pogut autrament?

   Dins aquel obratge Joan Banamaison fa l'istoric de las quilhas de nòu. Una practica que remonta almens a l'Edat-Mejana, benlèu plan pus naut dins los tempses. Per çò qu'es de l'airal ont se practica actualament aquel jòc, dins son abans-dire Gilabèrt Lafenetre escriu: "Las quilas de nòu, aquò's abans tota causa l'expression d'una fòrta identitat bearnesa. S'i fasiá probablament en Gasconha tota, mas ara lo jòc es tornat dins lo bassin d'Ador. Se tracha d'una cultura plan d'en çò nòstre".

   Per çò qu'es de la practica actuala de las quilhas de nòu, l'autor compta en aqueste debuta de XXIen sègle un bon quarantenat de quilhièrs escampilhats entre Bearn, Bigòrra e Landas. Per contra ditz pas res sul nombre dels licenciats. Atal lo legeire a de mal a se far una idèa de la frequentacion dels quilhièrs. Quantes quilhaires per quilhièr? Solide que i deu aver de variacions importantas d'un quilhodròm a un autre, çò que nos empacha de nos far una idèa precisa de la vitalitat d'aquesta practica. Çò que sabèm pas tanpauc aquò's l'edat mejana dels jogaires. Causa importanta quand òm se vòl far una opinion sus l'avenidor del jòc. Ja, socialament, se pòt dire que las quilhas de nòu son un espòrt marginal. Un espòrt qu'interessa malurosament plan pauc los mèdias. A espepissar de prèp las fotografias qu'illustran lo libre, s'i vei pas gaire joves. O alara los bearneses esperan d'aver acabat lor encarrèirada de rubiaire abans de n'entamenar una de quilhaire? Perqué pas!

   Aquel obratge es mai que mai un manual. S'i tròba la règla del jòc dins lo detalh. S'i rescontra quitament de crocadisses de jòcs ont d'unas tacticas son explicadas. A partir d'aqueste libre se pòt formar, de la A fins a la Z, un quilhaire o una quilhaira. De fach, existisson de competicions femeninas. Aquela capacitat de s'adaptar a la modernitat es probablament çò que salvarà aquesta practica esportiva ancestrala.

   Se los politicians avián lo mendre interés per la cultura occitana, los Conselhs Despartamentals e lo Conselh Regional d'Aquitània Novèla farián bastir de quilhièrs dins los collègis e los licèus de Gasconha. Los Conselhs Despartamentals e lo Conselh Regional de Centroccitània amainatjarián d'airals de Tambornin dins los collègis e los licèus de Langadòc. Egalament per las autras activitats esportivas tradicionalas d'Occitània que se poirián practicar dins las universitats se i aviá una volontat politica vertadièra de difusir e promòure la cultura nòstra.

   Lo libre de Joan Bonamaison es claufit de fotografias que balhan a véser l'elegància del gèste del lançaire. Amb tornamai Gilabèrt Lefenetre direm que: "Las quilhas de nòu son un jòc sanitós e net qu'encoratja pas las mentalitats mal orientadas". Tan val dire qu'es un espòrt formator e educatiu que, coma veni d'o escriure, auriá sa plaça dins totes los establiments escolars.

   Las quilhas de nòu? Un espòrt a descobrir o a tornar descobrir. Mas subretot una practica sociala occitana a promocionar. Tot çò que se deu saber sus aquel léser es portat e menimosament escalcit dins lo libre de Joan Bonamaison.

Pèire Rabasse

"Les quilles de neuf" de Joan Bonamaison. Edicions dels Regionalismes. Acabat d'imprimir en abrial de 2014. 82 paginas.

"Les quilles de neuf" de Joan Bonamaison.

"Les quilles de neuf" de Joan Bonamaison.

Tag(s) : #A libre dobèrt, #Pèire Rabasse