Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog

Lo Nòstre Enric dins sas tèrras

  Tre l'edat de tretze ans, lo jove princi comença de prene de responsabilitats politicas. Sa maire, Joana d'Albret, reina de Navarra, se carga de la seu formacion. Ten a lo desgrossir lo mai lèu possible. Es una tòca que s'es balhada, emai s'i ten. Es pas l'activitat sostenguda que va desagradar al princi Ricon. Plan lo contrari ! Sens jamai se voler metre endavant a tot còst, es pasmens un jovent curiós de tot. Atanben aprofiècha de son reng de nauta linhada per estorir sa set d'accions e de descobèrtas.

  D'ora, es d'aise dins las relacions umanas e, al delà, dins las relacions publicas. Aquesta propension a escotar los unes e los autres per ensajar de los reconciliar, farà d'el una legenda de l'istòria universala e mai particularament de l'istòria occitana.

  Ja, adolescent, lo jovent possedís una energia espectaclosa. Vertat qu'es un gojat fòrça atletic que fa la remiracion de totes los qu'aguèron l'astre de lo rescontrar. Es pas ufanós per un sòu, nimai abusa pas jamai de sa posicion sociala per s'enrequesir a bon compte. Lo Nòstre Enric, e aquí Carles de Batz de Trincaleon coma totes los istorians son d'acòrdi, exigissiá pas jamai que lo just e la rason. Foguèt aquò que faguèt sa grandor e l'istorian fa plan d'o soslinhar dins son obratge.

  L'autor insistís mai que mai sus l'anar defensiu de Joana d'Albret que de longa encoratjarà e ajudarà concretament las armadas uganaudas. Carles de Batz de Trincaleon es un istorian que sap servar la distància per rapòrt los eveniments. Remembrem que l'obratge data de 1885 e que, probablament a n'aquesta epòca totes los istorians avián pas son etica. La deontologia professionala èra benlèu pas çò qu'es a l'ora actuala. L'escòla istorigrafica francesa es, encara d'uèi, enfangada dins una ideologia imperialista que l'empacha a l'objectivitat. Mai que mai quand se tracha de las relacions istoricas entre França e Occitània.

  Lo princi Enric de Navarra escriu d'egal a egal al rei Carles lo IXen de França : "Mas las practicas e los manipòlis de los non pòdon viure sens patrocinar, e tanben las contravencions al vòstre edicte, nos fa crénher que l'òm volgue nos enganar". Aquesta letra pròva que lo princi es capable de refusar un convit del rei tal coma un par pòt refusar a un autre par. Lo reialme de Navarra, per tan pichon foguèsse, teniá encara son independéncia en 1571.

  A legir lo libre òm se maina qu'un còp de mai la resisténcia a l'intolerància dels reis de França es mai arderosa en Occitània (Lengadòc-Gasconha) qu'endacòm mai. En 1577, jos l'autoritat del Nòstre Enric, catolics e protestants occitans luchan contra la cort de França que : "Non sauriá sofrir l'exercici de cap de religion diferenta de la catolica". Emai se, istoricament, es indenegable que d'unes protestants compliguèron qualques crimis de guèrra, cal pas jamai desbrembar qu'es França-dròlla-ainada-de-la-glèisa que la lor impausèt per assoirar son intolerància patologica. Fin finala se tornèron reprodusir al sègle XVIen, los chaples del sègle XIIIen resultant del fanatisme francés.

  Aquel libre es pas totjorn de bon legir, aquò per doas causas ; d'en primièr l'autor balha de passatges, mai o mens longs, de tèxtes del sègle XVIen sens los aver sintaxicament e ortograficament modernizats. Lo legeire deu, adoncas, s'acostumar a n'aquesta lenga francesa forçadament venguda arcaïca. Arcaïca, cèrtas, mas pas illegibla. Es normal qu'aquestes documents, que venon estançonar l'ensag, sián prepausats dins lor autenticitat. La segonda causa que pòt trebolar una mica lo legeire del sègle XXIen, aquò's que Carles de Batz de Trincaleon escriguèt son obratge al sègle XIXen amb lo biais e la lenga de l'epòca. Rai ! Los Occitans que sèm, sèm acostumats de manejar las variantas de lengatge. Atanben son pas aquestas particularitats que nos van gastar lo plaser de legir aquesta biografia, circonscricha dins lo temps, del Nòstre Enric.

  La temporada estudiada, 1553-1589, correspond al moment ont Enric lo Tresen de Navarra es governador de Guièna pel compte de son cunhat Enric lo Tresen de França. Mas es tanben la pontanada ont la guèrra de la monarquia a la tolerància es la mai canina. Enric de Navarra, amb plan pauc de mejans ensaja de far regnar la corcòrdia dins los Estats que son de sa responsabilitat. Malgrat una granda despensa d'energia i capita mai o mens plan, segon lo gra de furor desvolopat per las armadas franco-papistas.

  Enric lo Tresen de Navarra èra partidari de paratge. A l'edat de 23 ans, pas que cinc ans aprèp lo chaple de la Sant Bertomieu, escriviá a un catolic :"Nimai que siaguèssetz de los del papa, ai fisança en vos. Los que seguisson tot drech lor consciéncia son de ma religion, e ieu soi de la de totes los que son valents e bons".

  Aquel libre de Carles de Batz de Trincaleon es encara un obratge editat per las edicions dels Regionalismes. La catalògue d'aquel ostal editorial es una vertadièra mina per los que s'interessan a l'istòria e a la cultura occitanas. Clau un monton de monografias de vilas e de regions, mas tanben un pialòt de biografias, sens comptar los libres blosament istorics coma aqueste.

  Tornem o dire, la màger part d'aquestes obratges son de reedicions. Per de rasons economicas evidentas, las Edicions dels Regionalismes an causit de publicar mai que mai de libres francs de dreches d'autor. De libres que son tombats dins lo domèni public. Aquò fa que, sovent, datan. Rai ! d'unes son intemporals e lor data de primièra parucion fa pas res a l'afar (literatura de tota mena). Pels autres, e mai que mai pels obratges d'istòria, basta pas que lo legeire tenga compte d'aquesta donada. Ça que là, la recèrca istoriografica a pas tan evolucionat que rendèsse un estudi un pauc annadit completament obsolèt. De tot biais, lo legeire es pas sens conéisser çò qu'a dins las mans. Cossí que ne vire, l'editor, Eric Chaplain, es un òme avisat que causis de publicar d'obratges istorics agotats qu'an encara una valor scientifica. Valent a dire qu'estudián una pontanada per la quala res, o plan pauc, es estat publicat desempuèi sa primièra parucion. Es lo cas d'aqueste "Henri IV en Gascogne (1553-1589)" de Carles de Batz de Trincaleon. Mas, quitament quand d'obratges recents son pareguts sus un sicut donat, aquestas reedicions son d'amiras interessantas dins lo caminament de la recèrca istorica.

  Planes amators d'istòria son golards d'aquesta mena d'obratges. Lo militant occitanista i tròba una sorga abondosa de coneissenças que li permeton de renfortir son saber sul l'istòria del país.

Pèire Rabasse

"Henri IV en Gascogne (1553-1589)" de Carles de Batz de Trencaleon. Edicions dels Regionalismes. Reedicion de setembre de 2013. 270 paginas.

 "Henri IV en Gascogne (1553-1589)" de Carles de Batz de Trencaleon

"Henri IV en Gascogne (1553-1589)" de Carles de Batz de Trencaleon

Tag(s) : #A libre dobèrt, #Tot en Oc